Jak wrocławianie rajców przez okna wyrzucili

18 lipca 1418 roku. Do wrocławskiego ratusza wdziera się 200 buntowników. Pod ciosami toporów ustępują drzwi do sali, w której schronili się członkowie rady miejskiej. Do Izby Seniora Rady wrocławskiego ratusza wpada rozjuszony tłum i się zaczyna… 

Zanim jednak zobaczymy, co właściwie się zaczyna, trochę o tym, co doprowadziło wrocławian do takiej furii. W roku 1413 nastała klęska głodu, a w jej wyniku wybuchła zaraza. Zmarła część rajców. Król Zygmunt Luksemburski zdawał sobie sprawę, że wybór następców zmarłych rajców ograniczy się do wąskiej grupy oligarchów. Zakazał więc patrycjatowi samodzielnych decyzji przy mianowaniu składu rady. Wbrew woli króla rada została wyłoniona. Większość mieszczan nie kryła obaw, że król w odwecie obciąży miasto karami finansowymi, a budżet miasta po trudnym okresie głodu i zarazy był w katastrofalnym stanie. Król oczywiście wykorzystał pretekst i wprowadził dodatkową daninę, a rajcy, aby zadośćuczynić królewskim roszczeniom, podnieśli miejskie podatki. Dla wielu rzemieślników nowe opłaty okazały się rujnujące. Ludzie mieli świadomość, że sytuacja jest zawiniona przez rajców.

Najpierw kufelek, a potem do ataku

W poniedziałek, 18 lipca 1418 do ratusza wdarł się tłum pod wodza bednarza Jakuba Kreuzberga. Ponoć najpierw buntownicy wstąpili do Piwnicy Świdnickiej, gdzie pokrzepili się kufelkiem piwa dla kurażu. Na sygnał pasterskiego rogu rozjuszony tłum około 200 rozgniewanych mieszczan i plebejuszy ruszył na wrocławski ratusz. Przerażeni rajcy zabarykadowali się w sali, w której zazwyczaj odbywały się obrady. Dwoje drzwi, prowadzących do tego pomieszczenia, miało solidne metalowe okucia. Buntownicy mieli problem z ich sforsowaniem. W serca oblężonych wstąpiła otucha. Niestety, okazało się, że wśród szturmujących znalazł się ktoś, kto wiedział o tajnym przejściu z kaplicy ratuszowej, znajdującej się piętro wyżej. Trzecie drzwi do sali rajców były drewniane. Wśród atakujących byli rzeźnicy z toporami. Drzwi zostały roztrzaskane, a wściekli rzemieślnicy i biedota miejska wtargnęli do wnętrza. Jeden z rajców, Jan Megerlin przedarł się przez tłum. Dopadł drzwi wieży ratuszowej i wbiegł na górę. Niestety, wśród szturmujących był jego kuzyn, szewc Georg Rattburg. Popędził za krewniakiem po krętych schodach wieży i wyrzucił przez okno od tej strony, gdzie dziś znajduje się pomnik Aleksandra Fredry. Tam czekał tłum z uniesionymi w górę pikami. Z rodziną, jak wiadomo, to najlepiej na zdjęciach… Pozostałych dostojników miejskich wyrzucono przez okna, zawleczono pod pręgierz i tam ścięto. Egzekucję wykonano mieczem ceremonialnym, podarowanym miastu przez Karola Luksemburczyka. Syn Karola – Zygmunt uznał to za straszliwą obrazę. Pod pręgierzem zabito burmistrza Mikołaja Freyberga i pięciu rajców.

Zemsta Zygmunta Luksemburskiego

Bunt wrocławian był iskrą, od której zapłonęła korona czeska — defenestracje stały się modne. Już w 1419 roku doszło do zamieszek i buntu w Pradze, czyli tak zwanej praskiej defenestracji. Nadchodził czas wojen husyckich. Zygmunt Luksemburski był świadom zagrożenia państwa destabilizacją. Przybył do Wrocławia w styczniu 1420 roku, przyjął hołd miasta. Zwołał tu sejm Rzeszy, na którym ogłoszono krucjatę przeciw husytom. Władca postanowił zademonstrować zdecydowanie i surowość. Na początek osobiście mianował nową 8-osobową radę miasta.

19 lutego odbył się proces buntowników. Momentem kulminacyjnym procesu był 4 marca, gdy skazano na śmierć 23 lub 24 podsądnych — w zasadzie wszystkich, których udało się aresztować i postawić w stan oskarżenia. Z tej liczby ścięto przed ratuszem 21 lub 23. Majątki zbiegłych przypadły monarszemu skarbowi. Podczas kaźni wstęp na wrocławski rynek został zablokowany, gdyż władca obawiał się rozruchów. Przecież w tłumie obserwujących mogli być członkowie rodziny i przyjaciele tych, na których wykonywano wyroki. Mogli próbować utrudnić egzekucję.

Głowy buntowników na murach miasta

Skazani zostali ścięci, ich głowy posmarowano smołą, zagotowano we wrzątku, a następnie zatknięto na murach miasta. Pozbawione głów ciała pochowano na cmentarzu przy kościele św. Elżbiety. Ponoć pod prowadzącą między grobami ścieżką. Chodziło o to, aby ich ciała były po wieczne czasy deptane. Kary miały być nie tylko sprawiedliwe, ale być przestrogą dla wszystkich, którym by przyszło do głowy buntowanie się przeciw władzy. O tragicznych wydarzeniach, które rozegrały się we Wrocławiu w latach 1418-1420 przypomina figurka kata, która zdobi balustradę w dawnej ratuszowej kaplicy. W latach trzydziestych dwudziestego wieku wnętrza ratusza ozdobiły balustrady, kute obudowy grzejników, kinkiety i żyrandole. Wszystkie były dziełem wybitnego wrocławskiego kowala, pochodzącego z Czech — Jaroslava Vonki. Na wspomnionej balustradzie Vonka umieścił swój autoportret w roli wrocławskiego kata. W dłoni dzierży szeroki katowski miecz. Ma przypominać, że buntowników zawsze dosięgnie sprawiedliwość.